กลุ่มคนเปราะบาง

บุคคลที่ต้องการได้รับการพึ่งพิงจากผู้อื่น ไม่สามารถแสดงความคิดเห็นได้อย่างอิสระหรือตัดสินใจได้ด้วยตัวเอง โดยสามารถแบ่งกลุ่มคนเปราะบางได้ ดังนี้

1.กลุ่มที่มีความเสี่ยงสูงกว่าบุคคลทั่วไป อาทิ หญิงตั้งครรภ์ ผู้สูงอายุ พ่อเลี้ยงเดี่ยว แม่เลี้ยงเดี่ยว

2.กลุ่มทุพพลภาพ อาทิ ผู้พิการ ผู้ป่วยจิตเวช ผู้ป่วยเด็ก ผู้ป่วยสมองเสื่อม ผู้ป่วยติดเตียง

3. กลุ่มที่ไม่มีอิสระพอในการตัดสินใจ อาทิ เด็กและเยาวชน นักโทษ ทหารเกณฑ์

4. กลุ่มผู้ด้อยโอกาส อาทิ คนเร่ร่อน คนไร้บ้าน และ คนขอทาน


กลุ่มคนเป้าหมายในระบบ TPMAP

บุคคลที่ตกอยู่ในเกณฑ์ดัชนีความยากจนหลายมิติ (Multidimensional Poverty Index: MPI) ในมิติใดมิติหนึ่งจาก 5 มิติ และเป็นบุคคลที่ถือบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ (MPI 5 มิติ ได้แก่ ด้านรายได้ ความเป็นอยู่ สุขภาพ การศึกษา และการเข้าถึงบริการของรัฐ) ทั้งนี้ ในอนาคตในระบบ TPMAP จะสามารถปรับเปลี่ยนมิติการพัฒนา หรือตัวชี้วัด ตามข้อมูลที่แต่ละพื้นที่มี เพื่อปรับเปลี่ยนให้สอดคล้องกับบริบทของแต่ละพื้นที่ ส่งผลให้การกำหนดคนเป้าหมายในพื้นที่จะต้องพิจารณาความสอดคล้องกับภูมิสังคม ทรัพยากร บุคลากร และเครื่องมือ ที่มีในแต่ละพื้นที่ด้วย


การพัฒนาคนทุกช่วงวัย

การพัฒนาคนทุกช่วงวัยในระบบ TPMAP อ้างอิงจากแนวทางการพัฒนาคนทุกช่วงวัยตามยุทธศาสตร์ชาติ โดยแบ่งเป็น 5 ช่วงวัยหลัก ๆ ดังนี้

1. เด็กแรกเกิด/ปฐมวัย (อายุ 0-5 ปี)

2. วัยเรียน (อายุ 5-14 ปี)

3. วัยรุ่น/นักศึกษา (อายุ 15-21 ปี)

4. วัยผู้ใหญ่/วัยแรงงาน (อายุ 18-59 ปี)

5. วัยผู้สูงอายุ (60 ปีขึ้นไป)

โดยจะเป็นการพัฒนาศักยภาพคนตลอดช่วงชีวิต อาทิ

• การเตรียมความพร้อมให้แก่พ่อแม่ก่อนตั้งครรภ์

• การปลูกฝังความเป็นคนดี มีวินัย ในช่วงวัยเรียน

• การส่งเสริมให้ผู้สูงอายุเป็นพลังในการขับเคลื่อนประเทศ


คนกลุ่มเป้าหมายวิกฤต/คนจนเป้าหมายที่ต้องเร่งให้ความช่วยเหลือ

กลุ่มเป้าหมายของกลุ่มคนวิกฤต ซึ่งมีการจำแนกกลุ่มเป้าหมายออกเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่

1. กลุ่มเป้าหมายวิกฤติที่ต้องลำดับความเร่งด่วนในการให้ความช่วยเหลือจาระบบ TPMAP จำนวน 983,316 คน

2. คนตกหล่นจากระบบTPMAP (exclusion error) (ตามนิยามของ ศจพ. รายละเอียดเพิ่มเติมตามข้อ 6)

3. กลุ่มคนเปราะบาง (ตามนิยามของ ศจพ.รายละเอียดเพิ่มเติมตามข้อ 1)

ทั้งนี้ การเลือกลุ่มคนเป้าหมายวิกฤต/คนจนเป้าหมายที่ต้องเร่งให้ความช่วยเหลือจะต้องเป็นกลุ่มที่ตกเกณฑ์มิติ MPI อย่างน้อย 3


คนจนเฉียบพลัน

คนจนเฉียบพลัน กลุ่มคนจนที่เกิดจากวิกฤตในประเทศที่ไม่สามารถคาดการณ์ได้ ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม และสุขภาวะ


คนตกหล่นจากระบบTPMAP (exclusion error)

บุคคล/ครัวเรือนที่ข้อมูลตกหล่นไปจากข้อมูลประชากรในระบบ TPMAP (exclusion error) โดยแบ่งออกเป็น 2 กรณี ดังนี้

1. กรณีที่มีข้อมูลเลขบัตรประชาชน 13 หลัก และอยู่ในระบบ TPMAP แต่ไม่เคยได้รับการสำรวจ และไม่มีข้อมูลคุณภาพชีวิตครัวเรือน

2. กรณีบุคคลที่ไม่ได้รับการบันทึกข้อมูลจากทะเบียนราษฎร์ และไม่ได้อยู่ในระบบ TPMAP ซึ่งเป็นการพบบุคคลเหล่านี้จากการลงพื้นที่เพื่อแก้ไขปัญหา


คนทุกช่วงวัย

คนทุกช่วงวัยตั้งแต่ช่วงการตั้งครรภ์ ปฐมวัย วัยเรียน วัยรุ่น วัยแรงงาน และวัยผู้สูงอายุ


คนรั่วไหลในระบบ TPMAP (inclusion error)

บุคคล/ครัวเรือนที่มีข้อมูลในระบบ TPMAP ไม่สอดคล้องกับสภาพความเป็นจริง (inclusion error) โดยต้องปรับปรุงข้อมูลให้มีความถูกต้องและเป็นปัจจุบัน


ครอบครัว

บุคคลตั้งแต่สองคนขึ้นไปที่มีความผูกพันทางสายโลหิต หรือทางกฎหมาย หรือเกี่ยวดองเป็นเครือญาติ ซึ่งสมาชิกในครอบครัวต่างมีบทบาทหน้าที่ต่อกัน และมีความสัมพันธ์ที่เกื้อกูลกัน โดยจำแนกประเภทตามโครงสร้างครอบครัว แบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ ครอบครัวขยาย และ ครอบครัวเดี่ยว (รายลเอียดเพิ่มเติมตามข้อ 9 และ 10) ทั้งนี้ โครงสร้างบางครอบครัวจะมีลักษณะเฉพาะความต้องการและความช่วยเหลือแตกต่างกันไป โดยสามารถจำแนกครอบครัวตาลักษณะเฉพาะได้ 6 ลักษณะคือ

1. ครอบครัวพ่อหรือแม่เลี้ยงเดี่ยว (ครอบครัวที่พ่อหรือแม่เลี้ยงบุตรตามลำพัง)

2. ครอบครัวข้ามรุ่น (ครัวเรือนที่ประกอบด้วยคน 2 รุ่น คือ รุ่นปู่ ย่า ตายาย และรุ่นหลาน ส่วนรุ่นพ่อแม่นั้นขาดหายไป)

3. ครอบครัวผู้สูงอายุ (ครอบครัวที่ประกอบด้วยสมาชิกอายุตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไป ตั้งแต่ 2 คน ขึ้นไป โดยไม่มีสมาชิกช่วงวัยอื่นอาศัยอยู่ด้วย)

4. ครอบครัวคู่รักเพศเดียวกัน (ครอบครัวที่มีเพศเดียวอาศัยอยู่ในฉันสามีภริยา)

5. ครอบครัวผสม (ครอบครัวชายหญิงฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งหรือทั้งสองฝ่ายมีบุตรติดมาและได้สมรสและอาศัยอยู่ในฉันสามีภริยาเป็นครอบครัวใหม่)

6. ครอบครัววัยรุ่น (ครอบครัวที่ชายและหญิงอายุต่ำกว่า 20 ปี อาศัยอยู่ในฉันสามีภริยา)


ครอบครัวขยาย

ครอบครัวที่ประกอบด้วยบุคคลตั้งแต่ 3 รุ่นขึ้นไป ซึ่งมีความสัมพันธ์ที่เกื้อกูลกัน และอาศัยอยู่ในบ้านเดียวกัน อาทิ สามีภรรยาและลูกรวมทั้ง ปู่ ย่า ตา ยาย ลุง ป้า น้า อา และอาจมีญาติฝ่ายสามีและภรรยาอาศัยอยู่รวมกัน


ครอบครัวเดี่ยว

ครอบครัวที่ประกอบด้วยบุคคลที่ใช้ชีวิตร่วมกันฉันสามีภริยาอาจมีหรือไม่มีบุตร /ครอบครัวที่มีพ่อแม่ลูก/ครอบครัวเลี้ยงเดี่ยวที่มีพ่อหรือแม่อยู่กับลูก


ครัวเรือน

บุคคลหรือกลุ่มคนที่อยู่ร่วมกันและกินอยู่ร่วมกันในสถานที่เดียวกันจำนวน 6 เดือน เป็นอย่างน้อย โดยจำแนกออกได้เป็น 2 ชนิด คือ

1. ครัวเรือนคนเดียว ได้แก่ ครัวเรือนซึ่งประกอบด้วยบุคคลคนเดียวโดยไม่เกี่ยวข้องเป็นสมาชิกของครัวเรือนอื่นใดที่อยู่ในบ้านเดียวกันหรือบุคคลคนเดียวอาศัยอยู่ตามลำพังในบ้านหลังหนึ่ง

2. ครัวเรือนที่ไม่มีความสัมพันธ์ทางเครือญาติ ได้แก่ ครัวเรือนที่มีบุคคลตั้งแต่ 2 คนขึ้นไป อยู่รวมกันในบ้านเดียวกัน หรือส่วนหนึ่งของบ้าน และร่วมกันในการจัดหาและใช้สิ่งอุปโภค บริโภคอันจำเป็นแก่การครองชีพของบุคคลกลุ่มนั้น บุคคลเหล่านี้อาจเป็นญาติกัน หรือไม่เป็นญาติกันเลย


ครัวเรือนเปราะบาง

ครัวเรือนที่มีรายได้น้อยและมีบุคคลที่อยู่ในภาวะพึ่งพิงที่ต้องการได้รับความช่วยเหลือ เช่น ครอบครัวยากจนที่มีเด็กเล็ก แม่เลี้ยงเดี่ยว ผู้สูงอายุ คนพิการ โดยสามารถแบ่งระดับความเปราะบาง ดังนี้

1. ครัวเรือนที่มีรายได้น้อยและมีปัญหาเรื่องที่อยู่อาศัย

2. ครัวเรือนที่มีรายได้น้อยโดยเฉลี่ยต่อปีรายได้ไม่เกินหนึ่งแสนบาท/ครัวเรือน

3. ครัวเรือนที่รายได้น้อยและอยู่ในภาวะพึ่งพิงที่ต้องได้รับการดูแล

4. ครัวเรือนที่มีแต่ผู้สูงอายุและไม่ได้รับเบี้ยยังชีพผู้พิการ/ไม่ได้รับเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ และอยู่ในภาวะพึ่งพิงที่ต้องได้รับการดูแล


ความยากจน

การวัดความยากจนในระบบ TPMAP จะเป็นการนำดัชนีความยากจนหลายมิติระดับประเทศ (National MPI) มาประยุกต์ใช้ เนื่องจากความยากจนมีได้หลายมิติมากกว่ามิติรายได้ ซึ่ง สศช. เป็นผู้กำหนดมิติความยากจนต่าง ๆ โดยปัจจุบันมีการกำหนดมิติความยากจนไว้ 5 มิติ ได้แก่ ด้านการศึกษา ด้านสุขภาพ ด้านความเป็นอยู่ ด้านการเข้าถึงบริการรัฐ และด้านรายได้


ทีมพี่เลี้ยง

บุคคลที่ได้รับการพิจารณาคัดเลือกทีมพี่เลี้ยง ที่เหมาะสมกับกลุ่มเป้าหมายวิกฤต ประกอบด้วย ข้าราชการ นักศึกษา ผู้นำชุมชน หรืออื่น ๆ ตามความเหมาะสมเพื่อดูแลและติดตามการพัฒนากลุ่มเป้าหมายนำไปสู่ความพอเพียงยั่งยืนต่อไป


ผู้ที่ไม่สามารถช่วยเหลือตนเองได้

ผู้ที่ไม่สามารถช่วยเหลือตนเองได้ หมายถึง ผู้ที่ป่วยช่วยเหลือตนเองไม่ได้ พิการ/ทุพพลภาพ ต้องการความช่วยเหลืออย่างต่อเนื่อง


ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง

ผู้ป่วยที่เป็นโรคที่เมื่อเป็นแล้วจะมีอาการหรือต้องรักษาติดต่อกันนานต่อเนื่อง เป็นระยะเวลานาน อาทิ โรคมะเร็ง โรคไตวายเรื้อรัง โรคเอดส์ โรคหรือการบาดเจ็บของสมอง


พอเพียง

บุคคล/ครัวเรือนที่เคยได้รับการพัฒนาดำรงชีวิตอยู่ได้อย่างพอประมาณไม่เบียดเบียนผู้อื่น และปรับตัวเพื่ออยู่ในสังคมได้อย่างมีความสุขและในระยะต่อไปบุคคล/ครัวเรือนเหล่านี้จะสามารถเป็นพี่เลี้ยงหรือเป็นบุคคล/ครัวเรือนต้นแบบที่ช่วยส่งเสริมและพัฒนาบุคคล/ครัวเรือน อื่น ๆ ให้สามารถอยู่ได้อย่างพอเพียงต่อไป


ยั่งยืน

บุคคล/ครัวเรือนที่เคยได้รับการพัฒนา มีภูมิคุ้มกัน มีศักยภาพ ได้รับการยกระดับการพัฒนาและสามารถอยู่ได้โดยการพึ่งพาตนเองโดยไม่กลับไปมีปัญหาในการตกดัชนีความยากจนหลายมิติ (MPI) ใน 3 มิติ ประกอบด้วย มิติด้านรายได้ มิติความเป็นอยู่ มิติสุขภาพ


อยู่รอด

บุคคล/ครัวเรือนสามารถดำรงชีวิตอยู่ได้โดยไม่ตกมิติความยากจนจากดัชนีความยากจนหลายมิติ (MPI) อย่างน้อย 3 จาก 5 มิติ ประกอบด้วย มิติด้านรายได้ มิติด้านความเป็นอยู่ มิติด้านสุขภาพ และสามารถอยู่ได้โดยการพึ่งพาตนเอง