กลุ่มคนเปราะบาง

บุคคลที่ต้องการได้รับการพึ่งพิงจากผู้อื่น ไม่สามารถแสดงความคิดเห็นได้อย่างอิสระหรือตัดสินใจได้ด้วยตัวเอง โดยสามารถแบ่งกลุ่มคนเปราะบางได้ ดังนี้

1.กลุ่มที่มีความเสี่ยงสูงกว่าบุคคลทั่วไป อาทิ หญิงตั้งครรภ์ ผู้สูงอายุ

2.กลุ่มทุพพลภาพ อาทิ ผู้พิการ ผู้ป่วยจิตเวช ผู้ป่วยเด็ก ผู้ป่วยสมองเสื่อม

3. กลุ่มที่ไม่มีอิสระพอในการตัดสินใจ อาทิ นักโทษ ทหารเกณฑ์


กลุ่มคนเป้าหมายในระบบ TPMAP

บุคคลที่ตกอยู่ในเกณฑ์ดัชนีความยากจนหลายมิติ (Multidimensional Poverty Index: MPI) โดยเป็นกลุ่มคนเป้าหมายที่ตกเกณฑ์มิติ MPI มิติใดมิติหนึ่ง จาก 5 มิติ ได้แก่ มิติด้านรายได้ ความเป็นอยู่ สุขภาพ การศึกษา และการเข้าถึงบริการของรัฐ ทั้งนี้ ในอนาคตในระบบ TPMAP จะสามารถปรับเปลี่ยนมิติการพัฒนา หรือตัวชี้วัด ตามข้อมูลที่แต่ละพื้นที่มี เพื่อปรับเปลี่ยนให้สอดคล้องกับบริบทของแต่ละพื้นที่ ส่งผลให้การกำหนดคนเป้าหมายในพื้นที่จะต้องพิจารณาความสอดคล้องกับภูมิสังคม ทรัพยากร บุคลากร และเครื่องมือ ที่มีในแต่ละพื้นที่ด้วย


การพัฒนาคนทุกช่วงวัย

การพัฒนาคนทุกช่วงวัยในระบบ TPMAP อ้างอิงจากแนวทางการพัฒนาคนทุกช่วงวัยตามยุทธศาสตร์ชาติ โดยแบ่งเป็น 5 ช่วงวัยหลัก ๆ ดังนี้

1. เด็กแรกเกิด/ปฐมวัย (อายุ 0-5 ปี)

2. วัยเรียน (อายุ 5-14 ปี)

3. วัยรุ่น/นักศึกษา (อายุ 15-21 ปี)

4. วัยผู้ใหญ่/วัยแรงงาน (อายุ 18-59 ปี)

5. วัยผู้สูงอายุ (60 ปีขึ้นไป)

โดยจะเป็นการพัฒนาศักยภาพคนตลอดช่วงชีวิต อาทิ

• การเตรียมความพร้อมให้แก่พ่อแม่ก่อนตั้งครรภ์

• การปลูกฝังความเป็นคนดี มีวินัย ในช่วงวัยเรียน

• การส่งเสริมให้ผู้สูงอายุเป็นพลังในการขับเคลื่อนประเทศ


คนกลุ่มเป้าหมายวิกฤต/คนจนเป้าหมายที่ต้องเร่งให้ความช่วยเหลือ

กลุ่มเป้าหมายของกลุ่มคนวิกฤต ซึ่งมีการจำแนกกลุ่มเป้าหมายออกเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่

1. กลุ่มเป้าหมายวิกฤติที่ต้องลำดับความเร่งด่วนในการให้ความช่วยเหลือจาระบบ TPMAP จำนวน 983,316 คน

2. คนตกหล่นจากระบบTPMAP (exclusion error) (ตามนิยามของ ศจพ. รายละเอียดเพิ่มเติมตามข้อ 6)

3. กลุ่มคนเปราะบาง (ตามนิยามของ ศจพ.รายละเอียดเพิ่มเติมตามข้อ 1)

ทั้งนี้ การเลือกลุ่มคนเป้าหมายวิกฤต/คนจนเป้าหมายที่ต้องเร่งให้ความช่วยเหลือจะต้องเป็นกลุ่มที่ตกเกณฑ์มิติ MPI อย่างน้อย 3


คนจนเฉียบพลัน

คนจนเฉียบพลัน กลุ่มคนจนที่เกิดจากวิกฤตในประเทศที่ไม่สามารถคาดการณ์ได้ ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม และสุขภาวะ


คนตกหล่นจากระบบTPMAP (exclusion error)

บุคคล/ครัวเรือนที่ข้อมูลตกหล่นไปจากข้อมูลประชากรในระบบ TPMAP (exclusion error) โดยแบ่งออกเป็น 2 กรณี ดังนี้

1. กรณีที่มีข้อมูลเลขบัตรประชาชน 13 หลัก และอยู่ในระบบ TPMAP แต่ไม่เคยได้รับการสำรวจ และไม่มีข้อมูลคุณภาพชีวิตครัวเรือน

2. กรณีบุคคลที่ไม่ได้รับการบันทึกข้อมูลจากทะเบียนราษฎร์ และไม่ได้อยู่ในระบบ TPMAP ซึ่งเป็นการพบบุคคลเหล่านี้จากการลงพื้นที่เพื่อแก้ไขปัญหา


คนทุกช่วงวัย

คนทุกช่วงวัยตั้งแต่ช่วงการตั้งครรภ์ ปฐมวัย วัยเรียน วัยรุ่น วัยแรงงาน และวัยผู้สูงอายุ


คนรั่วไหลในระบบ TPMAP (inclusion error)

บุคคล/ครัวเรือนที่มีข้อมูลในระบบ TPMAP ไม่สอดคล้องกับสภาพความเป็นจริง (inclusion error) โดยต้องปรับปรุงข้อมูลให้มีความถูกต้องและเป็นปัจจุบัน


ครอบครัว

บุคคลตั้งแต่สองคนขึ้นไปที่มีความผูกพันทางสายโลหิต หรือทางกฎหมาย หรือเกี่ยวดองเป็นเครือญาติ ซึ่งสมาชิกในครอบครัวต่างมีบทบาทหน้าที่ต่อกัน และมีความสัมพันธ์ที่เกื้อกูลกัน โดยจำแนกประเภทตามโครงสร้างครอบครัว แบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ ครอบครัวขยาย และ ครอบครัวเดี่ยว (รายลเอียดเพิ่มเติมตามข้อ 9 และ 10) ทั้งนี้ โครงสร้างบางครอบครัวจะมีลักษณะเฉพาะความต้องการและความช่วยเหลือแตกต่างกันไป โดยสามารถจำแนกครอบครัวตาลักษณะเฉพาะได้ 6 ลักษณะคือ

1. ครอบครัวพ่อหรือแม่เลี้ยงเดี่ยว (ครอบครัวที่พ่อหรือแม่เลี้ยงบุตรตามลำพัง)

2. ครอบครัวข้ามรุ่น (ครัวเรือนที่ประกอบด้วยคน 2 รุ่น คือ รุ่นปู่ ย่า ตายาย และรุ่นหลาน ส่วนรุ่นพ่อแม่นั้นขาดหายไป)

3. ครอบครัวผู้สูงอายุ (ครอบครัวที่ประกอบด้วยสมาชิกอายุตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไป ตั้งแต่ 2 คน ขึ้นไป โดยไม่มีสมาชิกช่วงวัยอื่นอาศัยอยู่ด้วย)

4. ครอบครัวคู่รักเพศเดียวกัน (ครอบครัวที่มีเพศเดียวอาศัยอยู่ในฉันสามีภริยา)

5. ครอบครัวผสม (ครอบครัวชายหญิงฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งหรือทั้งสองฝ่ายมีบุตรติดมาและได้สมรสและอาศัยอยู่ในฉันสามีภริยาเป็นครอบครัวใหม่)

6. ครอบครัววัยรุ่น (ครอบครัวที่ชายและหญิงอายุต่ำกว่า 20 ปี อาศัยอยู่ในฉันสามีภริยา)


ครอบครัวขยาย

ครอบครัวที่ประกอบด้วยบุคคลตั้งแต่ 3 รุ่นขึ้นไป ซึ่งมีความสัมพันธ์ที่เกื้อกูลกัน และอาศัยอยู่ในบ้านเดียวกัน อาทิ สามีภรรยาและลูกรวมทั้ง ปู่ ย่า ตา ยาย ลุง ป้า น้า อา และอาจมีญาติฝ่ายสามีและภรรยาอาศัยอยู่รวมกัน


ครอบครัวเดี่ยว

ครอบครัวที่ประกอบด้วยบุคคลที่ใช้ชีวิตร่วมกันฉันสามีภริยาอาจมีหรือไม่มีบุตร /ครอบครัวที่มีพ่อแม่ลูก/ครอบครัวเลี้ยงเดี่ยวที่มีพ่อหรือแม่อยู่กับลูก


ครัวเรือน

บุคคลหรือกลุ่มคนที่อยู่ร่วมกันและกินอยู่ร่วมกันในสถานที่เดียวกันจำนวน 6 เดือน เป็นอย่างน้อย โดยจำแนกออกได้เป็น 2 ชนิด คือ

1. ครัวเรือนคนเดียว ได้แก่ ครัวเรือนซึ่งประกอบด้วยบุคคลคนเดียวโดยไม่เกี่ยวข้องเป็นสมาชิกของครัวเรือนอื่นใดที่อยู่ในบ้านเดียวกันหรือบุคคลคนเดียวอาศัยอยู่ตามลำพังในบ้านหลังหนึ่ง

2. ครัวเรือนที่ไม่มีความสัมพันธ์ทางเครือญาติ ได้แก่ ครัวเรือนที่มีบุคคลตั้งแต่ 2 คนขึ้นไป อยู่รวมกันในบ้านเดียวกัน หรือส่วนหนึ่งของบ้าน และร่วมกันในการจัดหาและใช้สิ่งอุปโภค บริโภคอันจำเป็นแก่การครองชีพของบุคคลกลุ่มนั้น บุคคลเหล่านี้อาจเป็นญาติกัน หรือไม่เป็นญาติกันเลย


ครัวเรือนเปราะบาง

ครัวเรือนที่มีรายได้น้อยและมีบุคคลที่อยู่ในภาวะพึ่งพิงที่ต้องการได้รับความช่วยเหลือ เช่น ครอบครัวยากจนที่มีเด็กเล็ก แม่เลี้ยงเดี่ยว ผู้สูงอายุ คนพิการ โดยสามารถแบ่งระดับความเปราะบาง ดังนี้

1. ครัวเรือนที่มีรายได้น้อยและมีปัญหาเรื่องที่อยู่อาศัย

2. ครัวเรือนที่มีรายได้น้อยโดยเฉลี่ยต่อปีรายได้ไม่เกินหนึ่งแสนบาท/ครัวเรือน

3. ครัวเรือนที่รายได้น้อยและอยู่ในภาวะพึ่งพิงที่ต้องได้รับการดูแล

4. ครัวเรือนที่มีแต่ผู้สูงอายุและไม่ได้รับเบี้ยยังชีพผู้พิการ/ไม่ได้รับเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ และอยู่ในภาวะพึ่งพิงที่ต้องได้รับการดูแล


ความยากจน

การวัดความยากจนในระบบ TPMAP จะเป็นการนำดัชนีความยากจนหลายมิติระดับประเทศ (National MPI) มาประยุกต์ใช้ เนื่องจากความยากจนมีได้หลายมิติมากกว่ามิติรายได้ ซึ่ง สศช. เป็นผู้กำหนดมิติความยากจนต่าง ๆ โดยปัจจุบันมีการกำหนดมิติความยากจนไว้ 5 มิติ ได้แก่ ด้านการศึกษา ด้านสุขภาพ ด้านความเป็นอยู่ ด้านการเข้าถึงบริการรัฐ และด้านรายได้


ทีมพี่เลี้ยง

บุคคลที่ได้รับการพิจารณาคัดเลือกทีมพี่เลี้ยง ที่เหมาะสมกับกลุ่มเป้าหมายวิกฤต ประกอบด้วย ข้าราชการ นักศึกษา ผู้นำชุมชน หรืออื่น ๆ ตามความเหมาะสมเพื่อดูแลและติดตามการพัฒนากลุ่มเป้าหมายนำไปสู่ความพอเพียงยั่งยืนต่อไป


ผู้ที่ไม่สามารถช่วยเหลือตนเองได้

ผู้ที่ไม่สามารถช่วยเหลือตนเองได้ หมายถึง ผู้ที่ป่วยช่วยเหลือตนเองไม่ได้ พิการ/ทุพพลภาพ ต้องการความช่วยเหลืออย่างต่อเนื่อง


ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง

ผู้ป่วยที่เป็นโรคที่เมื่อเป็นแล้วจะมีอาการหรือต้องรักษาติดต่อกันนานต่อเนื่อง เป็นระยะเวลานาน อาทิ โรคมะเร็ง โรคไตวายเรื้อรัง โรคเอดส์ โรคหรือการบาดเจ็บของสมอง


พอเพียง

บุคคล/ครัวเรือนที่เคยได้รับการพัฒนาดำรงชีวิตอยู่ได้อย่างพอประมาณไม่เบียดเบียนผู้อื่น และปรับตัวเพื่ออยู่ในสังคมได้อย่างมีความสุขและในระยะต่อไปบุคคล/ครัวเรือนเหล่านี้จะสามารถเป็นพี่เลี้ยงหรือเป็นบุคคล/ครัวเรือนต้นแบบที่ช่วยส่งเสริมและพัฒนาบุคคล/ครัวเรือน อื่น ๆ ให้สามารถอยู่ได้อย่างพอเพียงต่อไป


ยั่งยืน

บุคคล/ครัวเรือนที่เคยได้รับการพัฒนา มีภูมิคุ้มกัน มีศักยภาพ ได้รับการยกระดับการพัฒนาและสามารถอยู่ได้โดยการพึ่งพาตนเองโดยไม่กลับไปมีปัญหาในการตกดัชนีความยากจนหลายมิติ (MPI) ใน 3 มิติ ประกอบด้วย มิติด้านรายได้ มิติความเป็นอยู่ มิติสุขภาพ


อยู่รอด

บุคคล/ครัวเรือนสามารถดำรงชีวิตอยู่ได้โดยไม่ตกมิติความยากจนจากดัชนีความยากจนหลายมิติ (MPI) อย่างน้อย 3 จาก 5 มิติ ประกอบด้วย มิติด้านรายได้ มิติด้านความเป็นอยู่ มิติด้านสุขภาพ และสามารถอยู่ได้โดยการพึ่งพาตนเอง